Noorwegen Dit bergachtige deel van het Scandinavië schiereiland waar de oceaan majestueuze fjorden in het land heeft gekerfd en gletsjers de bergtoppen bedekken. Waar in de winter duisternis heerst en in de zomer de zon niet ondergaat.

uit 2016 tot 2018 (klik op de afbeelding om het werk groter te bekijken)
stuur een bericht naar de kunstenaar

Korstmossen 4

2018

Korstmossen zijn het schoolvoorbeeld van een wederzijdse symbiose: ze zijn het resultaat van de innige samenleving van twee verschillende typen van organismen: een schimmel en een groenwier of blauw-alg. Vaak zijn deze zo sterk met elkaar verbonden dat ze niet zonder elkaar kunnen overleven. De alg haalt met behulp van fotosynthese energie uit zonlicht en gebruikt die om suikeralcohol te vormen, waarmee de schimmel zich voedt. Op zijn beurt zorgt de schimmel dat de alg water en mineralen uit de ondergrond kan opnemen. De schimmel biedt ook bescherming, bijvoorbeeld tegen vraat of te felle zon. Omdat korstmossen zeer traag groeien (soms niet meer dan 0,1 mm per jaar), komen ze vooral daar voor waar ze niet door zaadplanten kunnen worden verdrongen, bijv. op boomschors of op kaal gesteente zoals grafstenen, dakpannen en muren. Ze kunnen toe met heel weinig voedingsstoffen en halen die vaak uit de regen en het stof in de lucht. Ook kunnen ze in geval van uitdroging lange tijd in een rustfase blijven en na toevoeging van water weer fysiologisch actief worden. Daarom vormen ze een belangrijke component van het leven in de poolgebieden en het hooggebergte, waar water grote delen van het jaar alleen in bevroren en dus onbruikbare toestand voorkomt. Een voorbeeld is het rendiermos dat in Lapland het belangrijkste voedsel voor rendieren vormt.

Mos Rendalen 2

2018

Dit  grijs-groene korstmos (Cladina) noemen we Rendiermos. Het wordt gebruikt in kerststukjes en als miniatuurboompjes voor modelspoorbanen. De naam is afgeleid van de vorm van de plant die op een hertengewei lijkt. Rendiermos lijkt op een plant, maar het bestaat uit een innige symbiose van een schimmel en een groenwier. De eencellige groenwieren worden beschermd door een taai vlechtwerk van schimmeldraden en maken het voor de schimmel mogelijk om onder zeer voedselarme omstandigheden te kunnen leven. Het groenwier haalt zijn energie uit fotosynthese en de schimmel is in staat om de benodigde mineralen aan de ondergrond te onttrekken. In Lapland is dit mos het hoofdvoedsel van de er rondtrekkende rendieren. Rendiermos-soorten produceren usninezuur. Men neemt aan dat het de korstmossen tegen ultraviolette straling en door zijn intens bittere smaak tegen begrazing beschermt, hoewel rendieren daar dus geen bezwaar tegen lijken te hebben…. Usninezuur wordt als conserveringsmiddel of als actieve component gebruikt in o.a. cosmetica, tandpasta, deodorant en zonnebrandcrèmes.

The coast of Sandfjord 6

2018

De kust van Sandfjorden 6 We rijden in de ijzige kou langs de Sandfjord op weg naar Berlevåg, een van de noordelijkste haventjes van Europa, op het schiereiland Varanger in Noorwegen. Op de plek waar de Sandfjord-elva de Barentszee instroomt, heeft het zeewier zich aan de kant op de rotsen vastgezet. Het bruin van het wier vormt een fraai kleurenpalet tegenover de kleuren van de rotsen, die van donker groen op de natte stukken, overlopen naar de steeds lichtere zandkleur van in de zon opgedroogde steen. Het doet wonderlijk tegenstrijdig aan, al deze warme kleuren in een ijzig koude omgeving.

Droogrek Jakobselvkaia 8

2018

Aan de kust van het schiereiland Varanger, bij het in 2006 opgerichte Varanger-halvøya Nasjonalpark (‘halvøya’ betekent half- eiland), op een van de noordelijkste punten van Noorwegen, ligt het dorpje Jakobselvkaia. Het is een vissersdorpje met een klein haventje. Overal rondom staan conische stapels houten palen, er hangen visnetten te drogen op hoge rekken en oude, zo te zien niet meer gebruikte vissersboten staan op het droge. Het Varanger-schiereiland, bestaat uit grassige of stenige vlakten (‘blokkmark’) en een lage bergrug met als hoogste punt de 366m hoge Skipskjølen. Het heeft een Arctische flora en er leven o.a. rietganzen, dwergganzen en poolvossen.

Gravfelt Varangerfjord 5

2018

Aan de kust van het schiereiland Varanger, op de noordelijkste punt van Noorwegen aan de Noordelijke IJszee, ligt dit leistenen grafveld. De meer dan 400 graven zijn kuilen en holen in de enorme stapels leisteen en dateren van ca.1000 jaar voor Christus tot 1500 jaar na Christus. Deze plek behoort tot het Cultureel Erfgoedgebied Mortensnes. Dit gebied getuigt van tienduizend jaar onafgebroken menselijke bewoning en van de achtergrond en opkomst van de Sami-culturen. Er zijn ook verschillende offerplaatsen gevonden, zoals een offersteen met de naam ‘Transtein’. Een geschreven bron uit de 19e eeuw vertelt ons dat de steen met tranen werd ingesmeerd om goed visgeluk te garanderen.

Leirfjord 8

2018

De naam van deze fjord is afgeleid van de naam van de rivier Leira, die erin uitmondt, en die naam is weer afgeleid van het woord leirr wat klei betekent. De kust is rotsachtig en de zee visrijk. Een visser liep langs met een enorme vis van zeker een meter lang, maar vissen is niet aan mij besteed. Er was wel kunst te zien, want de Gemeente Leirfjord heeft deelgenomen aan het project Sculpture Landscape Nordland. Op initiatief van de Provincie Nordland kregen 36 gerenommeerde kunstenaars uit 19 landen, zoals bijv. Anish Kapoor, Dan Graham, Luciano Fabro en Sigurdur Gudmundsson, de opdracht een beeld te vervaardigen dat in relatie staat tot het omringende landschap. Dus kom je op prachtige afgelegen plekken, vaak langs de kust, hele bijzondere beelden tegen.

Rotswand Sandfjorden 3

2018

We zijn in de ijzige kou op weg naar Berlevåg aan de Barentszee, een van de noordelijkste haventjes van Europa, op het schiereiland Varanger in Noorwegen, en rijden langs de Sandfjord met zijn kilometer lang verlaten zandstrand, aan de voet van de baai waar de Sandfjordelva de oceaan instroomt. Aan de landkant van de weg is de rotswand uit lagen samengesteld. Laag na laag heeft andere kleuren. Het lijkt wel of de fjord jaarringen heeft, die door de wisselingen van het klimaat in de loop der tijd ontstaan zijn.

Kleppstad 2

2017

Dit is het uitzicht op Kleppstad, gelegen  aan de Vestfjord, in de buurt van Henningsvær en Svolvær op de Lofoten. Hier heersten in het verleden de Vikingen Naast Noren leven in deze streek ook veel Sami, de oorspronkelijke bevolking van Noord-Europa. Het is een gebied voor mensen die van de natuur en van stilte en/of van vissen en bergbeklimmen houden. In de zomer gaat de zon hier niet, of slechts kort onder, dus de dagen zijn er lang. Zoals bekend in tegenstelling tot de winter, wanneer de dagen kort zijn of de zon helemaal niet opkomt, maar dan is er weer de kans om het spectaculaire Noorderlicht te zien.

Lavvu 5

2017

De Lavvu is de tipi van de Sami, een van de oudste inheemse volken van Europa. Al duizenden jaren gebruikte dit nomadenvolk uit het hoge noorden van Scandinavië en Rusland ze als schuilplaats wanneer ze de toendra doorkruisten met hun kuddes rendieren.                                                                                                                                     De traditionele Lavvu vertoont veel gelijkenis met de Indiaanse tipi, maar is vanwege het Scandinavische klimaat  steviger uitgevoerd. Ze hebben een bredere basis, zijn lager (wind) en hebben een houten deur als ingang (kou). Binnenin de Lavvu is een vuurplaats om de ruimte te verwarmen.   De rook kan ontsnappen door het gat in het dak. De Goahte, het winterverblijf, heeft een vergelijkbare constructie, maar wordt bedekt met turf of hout en aarde. De Lavvu worden nog steeds in Lapland gebruikt bij  trektochten en als zomerverblijf.

Lavvu 8

2017

De Lavvu, de traditionele tent van de Sami, vergelijkbaar met de Indiaanse tipi, is al duizenden jaren in gebruik bij dit nomadenvolk uit het hoge noorden van Scandinavië en Rusland, wanneer ze de toendra doorkruisten met hun kuddes rendieren. Het gat bovenin, waar de stokken die deze tent overeind houden doorheen steken, verschaft de rook van de vuurplaats die de ruimte verwarmt, een weg naar buiten. In dit geval schijnt de zon door het gat naar binnen en spelen de lichtstralen op het doek van de tent. Door de reflectie op het lichte doek verspreidt het licht zich gelijkmatig in de donkere ruimte van de brede tentbasis daaronder. In de winter zal het licht van de maan en de sterren waarschijnlijk een vergelijkbaar schijnsel veroorzaken.

Marmer Varangerfjorden 3

2017

Blokken marmer liggen hier zomaar aan de kust van de Varangerfjord in het uiterste noorden van Noorwegen, binnen de Arctische klimaatgordel. De Varangerfjord is ook nog eens de meest oostelijke fjord van Noorwegen (zelfs net zo oostelijk als Istanbul!) en grenst aan Rusland, wat te merken is aan de Russisch-Noorse straatnaambordjes. De fjord is ongeveer 100 kilometer lang en is een zeearm van de Barentszee. Het kustlandschap is afwisselend: er zijn zandstranden, maar ook maanlandschappen en bijzondere bergformaties met kleine vissersdorpjes ertussenin.

Mos Karasjok 4

2017

  Dit mos groeit tussen de lage boompjes bij het aan de rivier de Tana gelegen Karasjok, in Noors Lapland. Het mos moet in de winter lage temperaturen kunnen doorstaan, want in Karasjok is de koudste temperatuur gemeten die ooit in Noorwegen is geregistreerd: -51,4 °C op 1 januari 1996. De warmste temperatuur die er geregistreerd is, was 32,4 °C. Zo’n 80% van de bevolking is hier Samisch en zij lijken goed bestand tegen deze extreme temperaturen.

Nämforsen Golf 4

2017

  Dit watergeweld vindt plaats bij de Nämforsen stroomversnelling in Noorwegen. Deze rivier, de Ångerman, wordt bedwongen door een waterkrachtcentrale die er vlak voor ligt, maar tijdens de zomermaanden is dagelijks één van de sluizen geopend, zodat de Nämforsen weer in al haar kracht te bewonderen is. In het Stenen Tijdperk, toen de zeespiegel veel hoger was dan tegenwoordig, mondde de Ångerman-rivier uit in de Botnische Golf. In die tijd was dit een belangrijke ontmoetingsplaats, wat te zien is aan een van de grootste verzamelingen van rotstekeningen in Europa. Op de gladde afgesleten rotsen langs de oevers zijn ongeveer 2600 verschillende figuren gekerfd, waarvan de oudste dateren van rond 4500 jaar voor Christus. De meest voorkomende zijn elanden, maar er zijn ook zalmen, vogels, honden, mensen, schepen, zonnewielen en voetstappen. Deze plek is steeds verder van de kust komen te liggen, doordat de Botnische Golf 80 à 100 cm per eeuw omhoog komt. In de verre toekomst zal de hele Botnische Golf drooggevallen zijn.

Ovllá-Pierláttu, Karasjok 1

2017

  Niet ver van de rivier de Tana, boven Karasjok in Noors Lapland, ligt tussen de bomen een klein meertje verscholen: Ovllá-Pierláttu. In Karasjok zetelt het Noorse Sametig (of Sámediggi in het Samisch), het parlement van de Sami in Noorwegen. Daarnaast zijn er ook nog diverse andere openbare instellingen in Karasjok gevestigd, o.a. een Samisch Openluchtmuseum en een Samisch Kunstcentrum. Het Parlement van de Sami is pas in 1989 gesticht, met de uit Kautokeino afkomstige Ole Henrik Magga als eerste president.

Tjoalmmejávrre 1

2017

Dit is een dal in Noors Lapland, waar de plaatsnamen in het Noors zowel als in het Sami vermeld worden. Tjoalmmejávrre ligt in de gemeente Fauske, waarvan de Sami vorm Fuossko luidt. Overigens worden er in Lapland nog zes (soms sterk) verschillende Sami-talen gesproken (Noord-Sami, Zuid-Sami, Lule-, Skolt-, Enrare- en Kildin-Sami). Maar gelukkig kom je hier met Noors en Engels ook aardig uit de voeten.

Glomfjorden 8

2016

De Glomfjord ligt in het Saltfjellet-Svartisen Nationaal Park, een van de grootste nationale parken van Noorwegen. Het bevat zowel hoge alpine bergformaties met gletsjertongen, als glooiende bergplateaus en beboste valleien. Het klimaat is hier mild als gevolg van de warme golfstroom: in de winter komt het kwik zelden onder de -10° Celsius, wat relatief warm is voor deze streken. De oever van de 21km lange fjord is in de loop van de tijd door het ijs van de nabijgelegen Svartisen-gletsjer zo afgesleten en gepolijst, dat het er op het eerste gezicht uitziet als een zandstrand, maar als je dichterbij komt, blijkt het keihard graniet met een wonderschoon kleuren- en lijnenspel. Graniet is een stollingsgesteente dat gevormd is door het ondergronds stollen van magma. De meeste zwerfstenen die in Nederland na de ijstijden zijn achtergebleven bestaan ook uit graniet.

Glomma Røros 3

2016

De Glomma, de tweede langste rivier van Scandinavië, vindt zijn weg door dit plaatsje Røros en mondt uit in de Oslo-fjord. Omstreeks 1665 werd in Røros een kopermijn geopend. Sindsdien kwamen uit alle windstreken mijnwerkers naar Røros om zeer zwaar werk te verrichten in de mijnen en smelterijen. Al voor de Tweede Wereldoorlog kwam na drie eeuwen een einde aan de koperindustrie. Later werd er met een efficiëntere wijze van winning nog koper gedolven, totdat er in 1977 definitief een einde aan de mijnen kwam. Drie jaar later werd Røros terecht op de Werelderfgoedlijst van de Unesco geplaatst. Het beschermde stadscentrum staat vol met oude houten mijnwerkershuizen en op de oever van de rivier, staan tussen immense steenafvalbergen nog de oude zwartgeteerde werkplaatsen.

Henningsvær 4

2016

Het pittoreske vissersdorp Henningsvær ligt verspreid over een aantal eilandjes in de wateren van de Vjestfjord op de Noorse Lofoten-eilandengroep. Doordat er pas in 1981 een brug gebouwd werd die Henningsvær verbindt met het belangrijkste eiland Austvågøya, is het dorp het  lelijke betonnen tijdperk van de jaren 1960/’70 bespaard gebleven en heeft het veel goed bewaard gebleven traditionele houten Noorse architectuur, zoals bijv. de kleurrijke vissershuizen op palen en pakhuizen langs de haven.

Kust Åmnøya 3

2016

Åmnøya is een klein eiland in het noorden van Noorwegen, even ten zuiden van de stad Bodø. Het woord øya of øy betekent zowel ‘oog’ als ‘eiland’. Ook bij ons wordt het woord ‘oog’ als zodanig gebruikt, bijv. in Schiermonnikoog. Het eiland is verbonden met het vasteland door een reeks van bruggen waarvan de pijlers rusten op meerdere kleine, tussenliggende eilandjes. Het inwonertal is er al jaren aan het teruglopen en schijnt tegenwoordig nog maar uit zo’n 100 mensen te bestaan. Aan de rand van het eiland ligt de 648m hoge berg Risnestinden. Het woord ‘tinden’ betekent tand. Veel bergen met scherpe punten in Noorwegen hebben deze achtervoeging. In het heldere zeewater is te zien dat de berg doorloopt in de Atlantische oceaan.

Maurvangen 9

2016

Camping Maurvangen in Noorwegen ligt ongeveer 1000 meter boven de zeespiegel aan de rivier de Sjoa, populair bij vissers, in het Nationaal Park Jotunheimen, wat ‘het land van de reuzen’ betekent. In dit deel van het Scandinavisch hooggebergte bevinden zich de meeste hoge bergtoppen van Noorwegen (tot 2470 m) en een viertal meren waaronder het Gjendemeer. Het grootste gedeelte van Jotunheimen ligt boven de boomgrens. Ten westen ligt de grote gletsjer de Jostedalsbreen. Hieronder (een deel van) de beschrijving op internet van een wandeling naar het Gjendemeer: