Werk dat is gemaakt aan hand van reis in polen

uit 2017 tot 2018 (klik op de afbeelding om het werk groter te bekijken)
stuur een bericht naar de kunstenaar

Duif Białystok 5

2018

Op bijna elk plein in een stad kom je duiven tegen. Dit is een duif uit Białystok, de hoofdstad van de provincie Podlachië in het noordoosten van Polen, tegen de Wit-Russische grens en niet ver van de beroemde (of beruchte…) Poolse ‘Oerbossen’. In de stad is veel invloed van Wit-Rusland te zien, bijv. in het grote aantal Russisch-orthodoxe kerken en de oude houten huizen. Tot op de dag van vandaag wonen er dan ook veel etnische Wit-Russen. In de 2e Wereldoorlog heeft Białystok zwaar te lijden gehad van de nazi’s. Ongeveer de helft van de bevolking en bijna alle Joden zijn er vermoord. Wij kwamen hier terecht door de grafiektentoonstelling ‘Prism Print 7’ waaraan mijn partner Yolanda Eveleens deelnam, georganiseerd door Tomasz Kukawski, een van de Poolse deelnemende kunstenaars.

Edelhert 2

2018

Het Oerbos van Białowieża was oorspronkelijk het jachtdomein van de middeleeuwse Poolse koningen en later ook van de Russische Tsaren. Het boscomplex werd goed beheerd en beschermd, waardoor dit het laatste gebied was waar o.a. de wisent nog in het wild voorkwam. In 1932 werd het bos een Nationaal Park en in 1979 werd het uitgeroepen tot Unesco werelderfgoed. In de jaren ‘90 werd het Wit-Russische deel van het oerbos eraan toegevoegd. Zowel aan de Poolse kant als aan de Wit-Russische kant liggen dierenparken waar dieren worden gehouden die ooit inheems waren in het bos of er nu weer inheems zijn, zoals dit edelhert. Op de eland na is het edelhert het op een na grootste hert in Europa. Het komt voor in West- en Centraal-Europa, vanaf  Spanje tot in het zuiden van Scandinavië. Bij ons komt het edelhert voor op de Veluwe, in de Oostvaardersplassen, in het Weerterbos in Limburg en het Groene Woud in Brabant.

Grajewo

2018

In het stadje Grajewo in de provincie Podlachië in het Noordoosten van Polen, ligt dit vreemde kerkgebouw in wit en goud. Nu kom je veel kerken tegen wanneer je door Polen rijdt, maar deze sprong er wel uit. Na veel zoeken kwam ik er achter dat dit de kerk van ‘Onze Lieve Vrouwe van Eeuwige Hulp’ is, ontworpen door architect Tadeusz Zipser en gebouwd  in het jaar 2000. Het gebouw blijkt op de 2e plaats te staan op een lijst van lelijkste Poolse kerken, maar ik vond het een heel interessant object! Podlachië is een provincie, in het Pools ‘Województwo’, een gebied dat oorspronkelijk door een ‘Woiwode’ (legeraanvoerder/ hertog) werd bestuurd.

Slot Mariënburg 8

2018

Slot Mariënburg is een groot kasteel en museum in de Poolse stad Malbork. Het werd oorspronkelijk gebouwd in 1274 toen het gebied nog Pruisisch was. Pruisen werd in de 15e eeuw door Polen ingelijfd en slot Mariënburg door de Poolse koning veroverd. Aanvankelijk werd het slot verder uitgebouwd als Poolse vesting en later werd het voor militaire doeleinden gebruikt als fabriek en opslagplaats. Tenslotte verviel het en werden onnutte en bouwvallige delen afgebroken. Het bouwmateriaal werd hergebruikt voor nieuwe gebouwen elders. Toen het gebied in 1772 opnieuw Pruisisch werd, kreeg  Mariënburg politieke betekenis als symbool van de Duitse suprematie tegenover Polen en werd de weg geopend voor herstel. In 1870 kwam een ingrijpend restauratieprogramma tot stand en werd er, op grond van radicale interpretaties van het 13e-eeuwse origineel, een imposant Duits nationaal monument van gemaakt. Begin 1945 werd de burcht door bombardementen van het Sovjet-leger weer half verwoest. Toen Pruisen tenslotte door Polen  werd ingelijfd, is de burcht opnieuw hersteld als een wat ‘ongemakkelijk’ element in de Poolse geschiedenis.

Baltic Sea Polen 4

2017

Dit is een stukje kust aan de Oostzee in Polen. De Oostzee is een arm van de Noord-Atlantische Oceaan, omsloten door Zweden, Denemarken, Finland, de Baltische staten en de Noord-Europese vlakte in Duitsland. Het is een van de grootste brakke binnenzeeën, gevormd door glaciale erosie in de afgelopen ijstijden. In de Middeleeuwen was de zee bekend onder verschillende namen. Nog steeds gebruiken we ook het woord Baltisch, waarschijnlijk afgeleid van het Latijnse woord voor band, riem, gordel: balteus, waarmee ook het Deense woord ‘Baelt’ voor zeestraat verwant is. De naam Oostzee werd pas na 1600 dominant.

Ooievaar 7

2017

In Oost-Europa zie je in bijna elk dorp ooievaars broeden. In Polen, waar elektriciteitspalen vaak voorzien zijn van een platform om een nest op te bouwen, leven al ongeveer 52.000 paren. Wijzigingen in landbouwmethodes en industrialisatie leidde in de 19e en 20ste eeuw tot een sterke afname of zelfs het verdwijnen van de ooievaar uit grote delen van Europa, maar sindsdien is de soort in veel regio’s geherintroduceerd. In Nederland werd het laatste paar ooievaars in 1991 gesignaleerd, maar na herintroductie vanuit dierentuinen, opgevolgd door een programma van voeren en nesten bouwen door vrijwilligers, broedden er in 2008 alweer + 700 paren, o.a. in het dorpje Streefkerk aan de Lek. Als carnivoor eet de ooievaar een breed scala aan dierlijke prooien, inclusief insecten, vissen, amfibieën, reptielen, kleine zoogdieren en kleine vogels. Hij pakt het meeste voedsel van de grond, tussen lage vegetatie en uit ondiep water. In de broedtijd zijn ooievaars monogaam, maar ze vormen geen paar voor het leven. Het nest, bestaande uit grote takken, wordt over het algemeen meerdere jaren gebruikt.

Rowy 11

2017

Rowy 11 Het ziet er naar uit dat deze golfbreker van houten palen bij het dorpje Rowy, aan de Oostzee in Polen, plaats zal moeten maken voor een kunstmatig rif van betonelementen en een enorme boulevard met promenades, winkels en hotels en alles wat er zoal in een luxe badplaats gaat verrijzen, hoewel recente stormen de aanleg vertraagd schijnen te hebben. In het dorpje zelf nemen Poolse ondernemers vast een voorschot op het te verwachten massatoerisme: overal schieten café’s en winkeltjes als paddenstoelen uit de grond…..

Rowy 4

2017

  Meestal wordt een golfbreker gebouwd om een haven te beschermen tegen voor schepen hinderlijke golven. Ze staan dan ook dwars op de kust en strekken zich uit tot voorbij de brandingszône, dus tot in het gebied waar de golven nog niet uit zichzelf breken. Zo ontstaat er tussen de golfbrekers een relatief rustig vaarwater voor schepen die de haven in en uit lopen en de kust kalft niet af. In de praktijk blijkt dat een dergelijke oplossing pas effect heeft als de palen zo dicht op elkaar staan dat ze bijna een gesloten muur vormen. Een vervelende bijwerking van havengolfbrekers is dat ze het zandtransport langs de kust blokkeren. Hierdoor kan er aan een kant van de golfbreker erosie ontstaan, terwijl er aan de andere kant, of zelfs midden in de vaargeul aanzanding plaats vindt, waardoor deze te ondiep wordt. In het geval van kust-erosie blijken losstaande palen echter wel effectief te zijn. In dat geval is vaak een reductie van de golfhoogte van enkele procenten al voldoende en dit kan wel met een palenrij bereikt worden.

Rowy 7

2017

Het dorpje Rowy, met een breed zandstrand, ligt aan de Oostzee, aan de noordkust van Polen. Hier mondt de rivier de Łupawa uit (spreek uit als Wupawa) en vormt een haventje. Voor 1648 maakte het gebied deel uit van het hertogdom Pommeren, dat later deels bij Duitsland werd ingelijfd. Verder naar het westen wordt het strand rotsachtiger en ten oosten van het dorp, voorbij de riviermonding, ligt het Nationale Park Slowinsky. Langs het hele westelijke strand zal er een kunstmatig rif van beton in zee en een boulevard aangelegd worden en 180.000 m3 zand opgespoten worden.

Strand Polen 6

2017

Het begon met een artikel in de krant van een eik van meer dan 300 jaar oud in de Bosberg van Appelscha, waar ik als kind vaak kwam. Bovenop de Bosberg, de hoogste zandheuvel in Friesland, stond een oude uitkijktoren tussen vier bomen. De gemeente wilde een nieuwe uitkijktoren bouwen en de bomen stonden op de nominatie om gekapt te worden. Van omzagen is echter geen sprake meer, nu uit onderzoek blijkt dat het geen gewone bomen zijn, maar de toppen van een door het zand ondergestoven oereik! Het bleek een 300 jaar oude ondergrondse reus van + 30 meter hoog, waarvan alleen de bovenste 7 à 10 meter zichtbaar zijn. En op het strand bij Rowy aan de Baltische Zee in Polen ging ik op zoek naar de resten van een 3000 jaar oud oerbos. Behalve door de oeroude boomstronken, was ik ook geïntrigeerd door de waarschijnlijk net zo oude stroken zwarte bosgrond die tussen het witte zand bloot waren komen te liggen.

Stronk Baltic Sea 1

2017

Deze 3000 jaar oude stronken zijn de laatste jaren boven het zand uitgekomen aan de kust van de Oostzee in Polen. Deze zee heeft een lager zoutgehalte dan de Atlantische Oceaan door de instroom van ruim 200 rivieren en de barrière van het Kattegat in Denemarken. Door de ligging en het lagere zoutgehalte is de Oostzee, al naar gelang van het weer in de winter, meestal voor zo’n 45% bevroren. Bevriezing begint rond midden november in de noordelijke punt van de Botnische Golf, waar het ijs wel 70 cm dik wordt, en bereikt het open water van de Botnische Baai eind december. Tegen eind januari bevriezen over het algemeen ook de Golf van Finland en de Golf van Riga. In 2011 was de Golf van Finland half februari volledig bevroren.

Stronk Baltic Sea 23

2017

Op een strand aan de Baltische Zee in Polen zijn duizenden jaren oude stronken van eiken 'boven water' gekomen. Door recente stormen is er in de buurt van Rowy een paar meter duin weggeslagen. Daardoor kwamen de boomstronken bloot te liggen. Het bos is zeker 3000 jaar oud. Waarschijnlijk is het destijds vernietigd door een grote brand. Doordat de stronken in de loop der eeuwen onder het zoute water en later onder het zand kwamen te liggen, bleven ze vrijwel intact. Ook op onze eigen Veluwe zijn bomen van duizenden jaren oud ontdekt.